Deel dit artikel
Deel dit artikel

Sportverlichting uitgelicht

Zien en gezien worden. Daar gaat het om ook in de sport. Een adequaat verlichtingsniveau is niet alleen voor de sporters pure noodzaak, maar ook voor de toeschouwers en de begeleiders. Het gaat daarbij vooral om de veiligheid. Om dit te waarborgen heeft de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) aanbevelingen opgesteld voor sportverlichting per tak van sport.

Voor sportverenigingen is het vooral van belang te weten of de lichtinstallatie hieraan voldoet en of er voldoende onderhoud wordt gepleegd om de lichtopbrengst ook in de toekomst te kunnen waarborgen. Bij de eisen voor sportverlichting speelt onder andere de snelheid van de sport een rol. Zo wordt bijvoorbeeld voor honkbal een sterkere verlichting vereist dan voor touwtrekken. Alle sporten zijn daarom in drie categorieën verdeeld, gebaseerd op de snelheid en daardoor het gevaar van het spel.

Daarnaast wordt onderscheid gemaakt naar het niveau waarop de sport wordt beoefend. Deze drie niveaus zijn:

  •  topsport; 
  • wedstrijdsport; 
  • training en recreatie. 


Naast de normen voor de lichtopbrengst (gemeten in lux: de eenheid voor verlichtingssterkte), zijn er ook normen voor gelijkmatigheid (de gelijkmatige verdeling van licht over een sportveld) en voor verblinding en lichthinder. Bij gelijkmatigheid is een goed contrast tussen het speelveld c.q. de achtergrond en de bal onontbeerlijk. Verblinding kan bijvoorbeeld ontstaan door een sterk glanzende vloer, waardoor de lijnen minder zichtbaar zijn.

Normering
De commissie sportverlichting van de NSVV is al sinds 1968 actief. Een van haar belangrijkste taken is het vertalen van de Europese en Nederlandse normen naar de sportpraktijk. De Nederlands-Europese Norm ‘sportverlichting’ NEN-EN 12193 is in 1999 gepubliceerd. Deze norm geeft verlichtingswaarden voor het ontwerp en onderhoud van sportverlichtingsinstallaties in termen van verlichtingssterkte, gelijkmatigheid, verblinding en lichthinder, en kleureigenschappen van lichtbronnen. De NSVV heeft vervolgens alle berekeningen en cijfers uit deze norm omgezet in concrete aanbevelingen per tak van sport. De NSVV-aanbevelingen zijn weliswaar niet wettelijk verplicht, maar de meeste sportbonden schrijven ze voor als eis voor een wedstrijdlicentie. Ook gemeenten gaan bij de bouw van sportaccommodaties uit van deze Nederlands-Europese norm en de aanbevelingen van de NSVV. In 2008 is deze norm voor sportverlichting herzien. 

Soorten verlichting
De beheerder/eigenaar van een sportaccommodaties heeft een grote keuze voor de verlichting van zowel overdekte als niet-overdekte sportaccommodaties. Die keuze is in de loop der jaren alleen maar groter geworden, waarbij vooral ook duurzaamheidsmotieven een steeds grotere rol spelen. Een aantal selectiecriteria speelt een rol bij de keuze voor de soort lamp. Naast de tak van sport en het niveau waarop de sport wordt beoefend (zie www.nsvv.nl) zijn ook het energieverbruik en de kosten belangrijk. Op basis van de twee laatstgenoemde criteria is het van belang te kiezen voor een lamp met een zo gunstig mogelijke specifieke lichtstroom; dat is de verhouding van lichtstroom en opgenomen vermogen (lm/W). Daarnaast is het aan te bevelen het aantal lampen zo klein mogelijk te houden, met een zo groot mogelijke lichtopbrengst. Hiermee beperk je als beheerder zowel de kosten van de investering als de onderhoudskosten van een installatie.

Onderstaand volgt een van de verschillende lampsoorten die kunnen worden gebruikt bij (niet)overdekte sportaccommodaties  

  • gasontladingslampen verdienen de voorkeur voor alle installaties met een normaal aantal branduren (> 400 per jaar);
  • buisvormige fluorescentielampen kunnen worden gebruikt in verlichtingsinstallaties voor overdekte sportaccommodaties. Er is een veelzijdig productenpakket beschikbaar, waarmee aan hoge en uiteenlopende eisen kan worden voldaan; 
  • metaalhalogenidelampen zijn geschikt voor verlichting van overdekte en niet-overdekte accommodaties; 
  • hogedruknatriumlampen hebben een relatief lage kleurweergave-index en kunnen in oefenhoeken worden gebruikt, vanwege hun hogere efficiency. 


Ledverlichting
Naast de traditionele verlichting is er sinds 2009 ook ledverlichting op de markt. In het dagelijks leven is dit geen nieuws – overal staan straatlantaarns met ledlampen – maar in de sport wel. In januari 2010 werd in Eindhoven de eerste tennisbaan ter wereld voorzien van ledverlichting. In april van 2010 volgde het eerste hockeyveld en in juli het eerste voetbalveld. Voor deze drie sporten bracht AAA-LUX een productenreeks op de markt bestaande uit ledarmaturen en bedieningssystemen.
Groot voordeel van ledverlichting is dat het aanzienlijk minder stroom verbruikt. In vergelijking met traditionele verlichting kan volgens de producent vijftien tot veertig procent op energiekosten worden bespaard. Daarnaast valt er nog meer te besparen omdat ledlampen elk moment aan en uit kunnen worden gezet en omdat ze dimbaar zijn. Conventionele lampen hebben een lange (15 minuten) opwarmtijd en afkoeltijd. Bovendien is ledverlichting per baan te bedienen, waardoor de verlichting niet de hele avond op volle sterkte hoeft te branden.  

Lichtmetingen en onderhoud
Omdat de lichtopbrengst na verloop van tijd afneemt door veroudering van de lamp en/of vervuiling, is het van groot belang dat de lichtinstallaties in sportaccommodaties regelmatig worden doorgemeten. Vaak gebeurt dit te laat. Dat wil zeggen op het moment dat er al klachten of problemen zijn. Beter is om de installatie elk jaar, bij voorkeur in najaar/winter of in het vroege voorjaar te laten doormeten.. Met een goede lichtopbrengst is er minder kans op blessures en is de veiligheid van de sporter gewaarborgd. Bovendien is het met goed zicht een stuk beter en leuker sporten.

Gerelateerde artikelen
laatste reacties
"Goedemiddag,
Graag zouden ook wij een stappenplan betreffende..."
Update privacywet 1 dag
"Beste Janntsi,

we hebben gezocht maar er is helaas gee..."
Ritmische Gymnastiek 10 dagen
"Beste Frieda,

je kunt het beste even contact leggen me..."
Topdesk 10 dagen